Rosnące koszty związane z emisją CO₂, zmieniające się wymagania dotyczące efektywności systemów ciepłowniczych oraz konieczność modernizacji infrastruktury stawiają przedsiębiorstwa ciepłownicze przed trudnymi decyzjami inwestycyjnymi. W wielu przypadkach nie chodzi już o to, czy modernizacja będzie potrzebna, lecz jak ją zaplanować, aby zapewnić stabilne dostawy ciepła, ograniczać koszty i dostosować system do przyszłych wymagań.
Istotną barierą pozostaje finansowanie - modernizacja źródeł ciepła, rozwój OZE, budowa magazynów czy przebudowa sieci wymagają znacznych nakładów, które przedsiębiorstwa nie zawsze mogą pokryć samodzielnie. Dlatego dużego znaczenia nabierają planowane na przełom 2026 i 2027 roku programy wsparcia dla tego sektora. Wśród nich znajdują się Program „Fundusz Transformacji Ciepłownictwa” (FTC), program „Magazyny ciepła w ciepłownictwie systemowym”, a w dalszej perspektywie również wybrane nabory w ramach programu „Zielonej Transformacji” finansowanej z Funduszy Norweskich i EOG.
Dlaczego modernizacja źródeł ciepła staje się coraz ważniejsza?
Jednym z wyzwań dla branży ciepłowniczej od dawna jest dostosowanie systemów ciepłowniczych do stopniowo zaostrzanych kryteriów efektywności energetycznej. Dyrektywa (UE) 2023/1791 przewiduje kolejne zmiany wymagań dotyczących efektywnych systemów ciepłowniczych, między innymi od 2028 i 2035 roku. W praktyce oznacza to rosnące znaczenie odnawialnych źródeł energii, ciepła odpadowego, wysokosprawnej kogeneracji oraz ograniczania emisji związanych z wytwarzaniem ciepła. Dla systemów opartych w dużej mierze na paliwach kopalnych sama modernizacja sieci czy poprawa sprawności istniejących instalacji może okazać się niewystarczająca. Konieczne staje się również przeanalizowanie przyszłej struktury źródeł ciepła. Nie oznacza to jednak jednego, uniwersalnego kierunku inwestycji. O wyborze rozwiązań powinny decydować potrzeby konkretnego systemu, jego uwarunkowania techniczne oraz możliwości finansowe przedsiębiorstwa.
Fundusz Transformacji Ciepłownictwa – kompleksowe wsparcie modernizacji systemów
Na te potrzeby odpowiada Fundusz Transformacji Ciepłownictwa, program priorytetowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, którego celem jest wspieranie dekarbonizacji systemów ciepłowniczych.
Istotną cechą programu jest obowiązek uwzględnienia w projekcie inwestycji dotyczącej źródła ciepła wykorzystującego technologie przewidziane w programie lub wykorzystania ciepła odpadowego. Modernizacja sieci i budowa magazynów ciepła mogą stanowić element szerszego przedsięwzięcia, ale nie zastępują wymaganego zakresu dotyczącego źródeł. Takiego typu podejście wynika z celu programu, którym jest przede wszystkim zmiana sposobu wytwarzania ciepła i ograniczanie emisji, a nie wyłącznie poprawa sprawności infrastruktury. NFOŚiGW za pośrednictwem tego programu chce wesprzeć w sposób kompleksowy przedsiębiorców posiadających koncesję związaną z wytwarzaniem, przesyłem i dystrybucją ciepła, w zakresie planowanych zmian w zarządzanych przez nich źródłach i systemach.
FTC może być więc zatem interesujący dla przedsiębiorstw planujących modernizację źródeł, rozwój OZE, wykorzystanie ciepła odpadowego lub kompleksową przebudowę systemu. Program przewiduje wsparcie w formie dotacji i pożyczek, a nabór wniosków zaplanowano od 1 grudnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.
Więcej o warunkach programu, uprawnionych beneficjentach i zakresie kwalifikowanych inwestycji piszemy w artykule „Fundusz Transformacji Ciepłownictwa – dofinansowanie 2026”.
Magazyny ciepła – osobna możliwość uzyskania dofinansowania
Nie każde przedsiębiorstwo planuje obecnie modernizację źródeł ciepła, bo ten krok może mieć już za sobą – potrzebuje wyłącznie zainwestowania w możliwości magazynowania energii. W części systemów priorytetem może więc być budowa magazynu, który umożliwi bardziej elastyczne wykorzystanie istniejących instalacji, lepsze zarządzanie produkcją i odbiorem ciepła oraz współpracę różnych źródeł energii.
Opisanym przedsięwzięciom dedykowany jest program NFOŚiGW „Magazyny ciepła w ciepłownictwie systemowym”, finansowany ze środków Funduszu Modernizacyjnego. W odróżnieniu od FTC koncentruje się on wyłącznie na magazynowaniu ciepła i integracji magazynów z systemami ciepłowniczymi. Nabór również zaplanowano na okres od 1 grudnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.
Pojawienie się tych dwóch programów dla inwestorów oznacza możliwość rozważenia różnych instrumentów wsparcia zależnie od zakresu projektu i aktualnych potrzeb. Jeśli planowana jest kompleksowa modernizacja źródeł wraz z magazynem, warto przeanalizować warunki FTC. Jeżeli głównym celem jest magazynowanie ciepła, punktem wyjścia może być odrębny program NFOŚiGW dotyczący samych magazynów.
Zielona Transformacja – norweskie możliwości wsparcia obszaru energetyki
Warto również obserwować program „Zielona Transformacja”, finansowany ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego na lata 2021–2028 (tzw. fundusze norweskie). Obejmuje on obszar „Energia”, który dotyczy między innymi działań związanych z odnawialnymi źródłami energii, geotermią i magazynowaniem energii.
Dla przedsiębiorstw ciepłowniczych interesujące mogą okazać się przyszłe konkursy dotyczące inwestycji energetycznych, zwłaszcza tych związanych z wykorzystaniem OZE. Trzeba jednak pamiętać, że możliwość uzyskania wsparcia będzie zależała od szczegółowych warunków poszczególnych naborów, w tym katalogu uprawnionych beneficjentów i kwalifikowanych przedsięwzięć.
Informacje o założeniach programu i planowanych obszarach wsparcia przedstawiamy na stronie „Program Zielona Transformacja”.
Jak przygotować projekt ciepłowniczy do uzyskania dofinansowania?
Dostępność kilku instrumentów wsparcia nie oznacza, że tę samą inwestycję można przygotować w identyczny sposób do każdego naboru. FTC, program magazynów ciepła i konkursy finansowane z Funduszy EOG mają własne zasady, kryteria oceny oraz wymagania dokumentacyjne. Różnice dotyczą między innymi zakresu analiz, sposobu wykazywania efektów przedsięwzięcia, zasad finansowania i uzasadnienia jego wykonalności. Dokumentacja opracowana dla jednego programu nie zawsze będzie więc odpowiednia dla innego.
Dlatego już na etapie koncepcji warto zweryfikować możliwości finansowania, przeanalizować warianty inwestycyjne i ustalić, jakie opracowania będą potrzebne oraz czy spełniony jest efekt zachęty itp. W zależności od programu i charakteru projektu mogą to być między innymi analizy finansowe i ekonomiczne, prognozy, dokumentacja techniczna czy opracowania potwierdzające planowane efekty energetyczne i środowiskowe. Odpowiednio wczesne rozpoznanie wymagań pozwala lepiej zaplanować przygotowanie inwestycji i ograniczyć ryzyko problemów na etapie ubiegania się o wsparcie.
W Lech Consulting wspieramy przedsiębiorstwa w identyfikacji możliwości dofinansowania oraz przygotowaniu dokumentacji aplikacyjnej dla przedsięwzięć energetycznych i infrastrukturalnych. Analizujemy wymagania programów w odniesieniu do konkretnych projektów, pomagając inwestorom przygotować się do procesu ubiegania się o środki.
Planują Państwo modernizację ciepłowni czy systemu, budowę magazynu ciepła lub rozwój OZE, ale nie mają jeszcze pewności, z którego programu można skorzystać? Zapraszamy do kontaktu z Lech Consulting. Warto porozmawiać o możliwościach finansowania już na etapie koncepcji, zanim zakres inwestycji i harmonogram jej realizacji zostaną ostatecznie określone.
Stan informacji: 26 października 2026 r. Terminy i szczegółowe warunki planowanych naborów mogą ulec zmianie.