Kto może otrzymać dofinansowanie i na jakie inwestycje?
Transformacja systemu ciepłowniczego rzadko sprowadza się dziś do jednej inwestycji. Przedsiębiorstwa planują zmianę źródeł wytwarzania ciepła, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii i ciepła odpadowego, budowę magazynów, a równolegle modernizację infrastruktury sieciowej. Poszczególne przedsięwzięcia są ze sobą powiązane, a ich realizacja ma prowadzić do stopniowej zmiany sposobu funkcjonowania całego systemu. Nową możliwość finansowania takich inwestycji otwiera Fundusz Transformacji Ciepłownictwa (FTC) – program priorytetowy NFOŚiGW finansowany ze środków Funduszu Modernizacyjnego.
Celem FTC jest przyspieszenie transformacji systemów ciepłowniczych w kierunku systemów niskoemisyjnych i efektywnych energetycznie. Program obejmuje różne rodzaje inwestycji związanych z wytwarzaniem i dostarczaniem ciepła, dzięki czemu może być interesujący zarówno dla przedsiębiorstw, które planują pojedyncze przedsięwzięcia, jak i dla tych, które mają przed sobą szerszy plan modernizacji systemu. Nabór planowany jest od 1 grudnia 2026 r. do 31 marca 2027 r., dlatego najbliższe miesiące warto wykorzystać na sprawdzenie, które z planowanych inwestycji mogą zostać objęte wsparciem i w jaki sposób powinny zostać ze sobą powiązane.
Zainteresowanie sektora było widoczne już podczas konsultacji programu. Zgłaszane uwagi dotyczyły m.in. dostępnych technologii, parametrów inwestycji, katalogu beneficjentów, zasad finansowania oraz czasu na realizację przedsięwzięć. Część postulatów została uwzględniona w ostatecznej wersji FTC – jednym z przykładów jest rozszerzenie katalogu beneficjentów o określone spółdzielnie mieszkaniowe. Sama skala i zakres dyskusji wokół programu dobrze pokazują, jak duże są obecnie potrzeby inwestycyjne sektora i jak różne mogą być drogi prowadzące do transformacji poszczególnych systemów.
Kilka inwestycji w ramach jednego systemu ciepłowniczego
Fundusz Transformacji Ciepłownictwa pozwala objąć jednym projektem kilka powiązanych przedsięwzięć, jeżeli dotyczą tego samego systemu ciepłowniczego. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy planowana transformacja nie kończy się na wymianie jednego źródła. Nowe źródło ciepła może wiązać się z potrzebą magazynowania energii, zmianą parametrów pracy systemu czy modernizacją części sieci. W takim przypadku warto spojrzeć na planowane inwestycje łącznie i przeanalizować, jak poszczególne elementy mają ze sobą współpracować po zakończeniu projektu.
Możliwości są duże, gdyż finansowanie może obejmować inwestycje w odnawialne źródła energii, wysokosprawną kogenerację, kotły elektryczne wykorzystujące energię z OZE, instalacje odzysku ciepła odpadowego, magazyny ciepła oraz określone przedsięwzięcia dotyczące infrastruktury sieciowej. Dla części inwestycji obowiązują minimalne parametry – co do zasady jest to 1 MW dla OZE, wysokosprawnej kogeneracji i kotłów elektrycznych oraz 0,5 MW dla instalacji wykorzystujących ciepło odpadowe. Szeroki katalog inwestycji nie oznacza jednak, że można je zestawiać w projekcie w dowolny sposób.
Jak zbudować zakres projektu i co musi się w nim znaleźć?
Projekt musi obejmować co najmniej jedną inwestycję dotyczącą źródła ciepła – wykorzystującą OZE, wysokosprawną kogenerację lub kocioł elektryczny – albo przedsięwzięcie związane z wykorzystaniem ciepła odpadowego. Magazyn ciepła oraz inwestycje w infrastrukturę sieciową mogą uzupełniać taki projekt, ale nie mogą stanowić jego jedynego zakresu. Dodatkowo wydatki dotyczące przedsięwzięć sieciowych mogą stanowić maksymalnie 30% kosztów kwalifikowanych całego wniosku.
Oznacza to, że przedsiębiorstwo planujące wyłącznie modernizację sieci lub budowę magazynu ciepła nie powinno analizować tych przedsięwzięć w oderwaniu od pozostałych potrzeb inwestycyjnych. Jeżeli równolegle planowana jest modernizacja źródła, budowa OZE czy wykorzystanie ciepła odpadowego, warto sprawdzić możliwość stworzenia jednego, spójnego projektu. Nie chodzi przy tym o zebranie w jednym wniosku możliwie największej liczby różnych przedsięwzięć. Ważniejsze jest określenie, jak ma funkcjonować system po zakończeniu inwestycji i jaką rolę w osiągnięciu tego stanu pełnią poszczególne przedsięwzięcia.
Efektywny i nieefektywny system ciepłowniczy – dlaczego status systemu ma znaczenie?
Jednym z pierwszych elementów, które warto sprawdzić przy analizie możliwości skorzystania z FTC, jest status systemu ciepłowniczego. Celem programu jest zwiększenie udziału efektywnych energetycznie systemów ciepłowniczych, jednak brak statusu systemu efektywnego na etapie planowania inwestycji nie oznacza automatycznie braku możliwości uzyskania wsparcia. Warunki zależą od rodzaju planowanego przedsięwzięcia, stanu wyjściowego systemu oraz efektu, który ma zostać osiągnięty dzięki inwestycji. Jeśli system nie jest efektywny, gdy składa się wniosek o dofinansowanie to inwestycje w zakład produkujący ciepło/energię elektryczną muszą się rozpoczynać w terminie trzech lat od modernizacji systemu, w celu spełnienia kryteriów „efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych oraz spełniać warunki dotyczące produkcji ciepła/energii elektrycznej opartej na gazie ziemnym.
Dlatego przy planowaniu projektu trzeba spojrzeć zarówno na obecny sposób funkcjonowania systemu, jak i na to, jak zmieni się on po realizacji inwestycji. W przypadku określonych przedsięwzięć program wprowadza dodatkowe wymagania dotyczące osiąganych efektów. Przykładowo przy części inwestycji sieciowych wymagane jest ograniczenie strat ciepła na przesyle lub dystrybucji o co najmniej 30% na odcinkach objętych projektem. Status systemu, planowane technologie i zakres inwestycji są więc ze sobą powiązane i powinny być analizowane łącznie.
Nowa możliwość finansowania dla spółdzielni mieszkaniowych
W ostatecznej wersji Funduszu Transformacji Ciepłownictwa możliwość skorzystania ze wsparcia otrzymały również określone spółdzielnie mieszkaniowe. To ważna zmiana, ponieważ możliwości finansowania większych systemów zaopatrzenia w ciepło eksploatowanych przez spółdzielnie są bardziej ograniczone niż instrumenty dostępne dla przedsiębiorstw ciepłowniczych. Problem ten pojawił się również podczas konsultacji FTC, a jednym z efektów zgłoszonych uwag było rozszerzenie katalogu beneficjentów.
Nie oznacza to jednak otwarcia programu dla każdej spółdzielni posiadającej własną kotłownię. Jednym z warunków dla tych podmiotów jest eksploatowanie i posiadanie tytułu prawnego do zastępowanego w ramach inwestycji źródła ciepła o mocy nominalnej nie mniejszej niż 5 MW. Wytwarzane ciepło musi przy tym służyć potrzebom komunalno-bytowym członków spółdzielni i innych użytkowników lokali znajdujących się w jej zasobach, a inwestycja musi spełniać pozostałe warunki FTC. Dla spółdzielni posiadających własne większe źródła ciepła program może więc otworzyć możliwość sfinansowania inwestycji, dla których dotychczas znalezienie odpowiedniego instrumentu wsparcia nie zawsze było łatwe.
Ile wynosi dofinansowanie z Funduszu Transformacji Ciepłownictwa?
FTC przewiduje dwie formy finansowania: dotację do 50% kosztów kwalifikowanych, maksymalnie 50 mln zł, oraz pożyczkę do 100% kosztów kwalifikowanych, maksymalnie 200 mln zł. Ostateczny poziom i struktura finansowania konkretnej inwestycji będą zależały m.in. od jej zakresu oraz zasad pomocy publicznej mających zastosowanie do danego przedsięwzięcia. Program daje możliwość ubiegania się o dotację, o pożyczkę, bądź o obie formy wsparcia łącznie.
Skala możliwego finansowania pozwala myśleć o większych, wieloelementowych projektach, ale jednocześnie wymaga realnego podejścia do harmonogramu ich przygotowania i realizacji. Czas na realizację bardziej złożonych inwestycji był jednym z tematów podnoszonych podczas konsultacji – przedstawiciele rynku zwracali uwagę m.in. na terminy dostaw urządzeń, proces inwestycyjny i dostępność wykonawców. Zatem warto już teraz zastanowić się jakie inwestycje są potrzebne i czy wystarczy czasu by je zrealizować, a więc do 30.09.2030 r., kiedy to kończy się okres kwalifikowalności wydatków.
Nabór rusza w grudniu
Niemniej koncepcję projektu warto przygotować wcześniej. Planowany termin rozpoczęcia naboru może sugerować, że na przygotowanie przedsięwzięcia pozostaje jeszcze dużo czasu. W przypadku większych inwestycji ciepłowniczych kilka miesięcy nie jest jednak długim okresem, szczególnie jeśli zakres projektu i rozwiązania technologiczne nie zostały jeszcze ostatecznie określone. Przygotowanie dokumentacji aplikacyjnej do programów priorytetowych NFOŚiGW wymaga nie tylko opisania inwestycji i przedstawienia jej kosztów, ale również wykazania zasadności przyjętych rozwiązań, planowanych efektów, wykonalności przedsięwzięcia oraz spełnienia wymagań formalnych i merytorycznych programu.
W FTC szczególnego znaczenia nabiera analiza wariantów realizacji inwestycji. Kryteria oceny wymagają uzasadnienia przyjętych rozwiązań i przeanalizowania alternatywnych możliwości, dlatego nie warto traktować tego elementu jako formalności przygotowywanej dopiero podczas opracowywania wniosku. Analiza powinna pomóc odpowiedzieć na pytanie, które rozwiązanie najlepiej odpowiada potrzebom konkretnego systemu, jest możliwe do wykonania w zakładanym czasie oraz znajduje uzasadnienie techniczne i ekonomiczne. W przypadku projektu obejmującego kilka przedsięwzięć dochodzi do tego konieczność właściwego określenia ich wzajemnych zależności, efektów całej inwestycji, harmonogramu i sposobu finansowania.
Dlatego czasu pozostałego do rozpoczęcia naboru nie warto traktować wyłącznie jako czasu na przygotowanie dokumentacji. Najpierw potrzebna jest spójna koncepcja inwestycji, którą następnie można przełożyć na projekt i dokumentację aplikacyjną. To właśnie na tym etapie jest jeszcze przestrzeń na porównanie wariantów, zmianę zakresu czy właściwe powiązanie kilku planowanych przedsięwzięć.
Szersze spojrzenie na możliwości finansowania inwestycji energetycznych
Fundusz Transformacji Ciepłownictwa daje przedsiębiorstwom i określonym spółdzielniom mieszkaniowym możliwość finansowania różnych elementów transformacji systemów ciepłowniczych. Jednocześnie sposób skonstruowania programu sprawia, że o jakości projektu będzie decydować nie tylko kwalifikowalność poszczególnych wydatków, ale przede wszystkim właściwie zaplanowany zakres inwestycji, jej efekty oraz uzasadnienie przyjętych rozwiązań.
W Lech Consulting śledzimy Fundusz Transformacji Ciepłownictwa od etapu konsultacji programu i analizujemy również inne dostępne oraz planowane źródła finansowania inwestycji energetycznych. Jeżeli planują Państwo inwestycje w systemie ciepłowniczym, możemy wspólnie przeanalizować ich założenia, możliwy zakres projektu oraz dostępne możliwości finansowania.